شناسایی، اولویت‌بندی و مکان‌یابی مشارکتی راهکارهای پیشنهادی به منظور مدیریت حوضه رودخانه حبله رود

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی آبخیزداری، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

2 استادیار دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گروه علوم و مهندسی آبخیزداری

3 فارغ‌التحصیل دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

4 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

5 دانشیار دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گروه علوم و مهندسی آبخیزداری

6 دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

چکیده

منابع طبیعی کشور با تهدیدات جدی تغییرات اقلیم، خشک‌سالی‌ها، آلودگی‌ها (آب، خاک، هوا) و تخریب اراضی در نتیجه مدیریت و بهره‌برداری نامناسب اراضی و توسعه ناپایدار به‌ویژه در اراضی شیب‌دار و مناطق کوهستانی روبرو است. اوضاع منابع طبیعی حوزه آبخیز حبله رود نیز از تک‌تک این پدیده‌ها مستثنی نبوده و در هر نقطه‌ای از آن یک یا تعدادی از این پدیده‌های تخریب نمود دارد. بنابراین به‌منظور غلبه بر مشکلات حوضه، کاهش فشارها و بهبود وضعیت سامانه، ارائه راهکارهای مختلف ضروری به نظر می‌رسد. پس از ارائه فهرست اولیه راهکارهای پیشنهادی برای حوضه حبله‌رود با استفاده از نظرات جوامع محلی و کارشناسی، به مدل‌سازی برای انتخاب راه‌حل‌ها و اولویت‌بندی آن‌ها با استفاده از روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره در محیط نرم‌افزار mDSS با رویکرد مشارکتی پرداخته شد. در نهایت با مشارکت جوامع و کارشناسان محلی پراکنش مکانی راهکارهای پیشنهادی در سطح حوضه مشخص شد. نتایج نشان داد که دسته راهکارهای "برنامه-ریزی و مدیریت زمین" در کلیه روش‌های تصمیم‌گیری در اولویت اول قرار دارند. همچنین اقدامات "تهیه و تدوین برنامه مدیریت جامع حوزه آبخیز/ منابع آب"، "تهیه و تدوین برنامه آمایش سرزمین در مقیاس‌های مختلف" و "شناسایی و آموزش مشاغل جدید و معیشت‌های جایگزین" به ترتیب اولویت‌های اول تا سوم را تشکیل می‌دهند. بنابراین به‌منظور مدیریت بهتر حوزه‌های آبخیز و دست‌یابی به توسعه پایدار، دسته راهکارهای برنامه‌ریزی و مدیریت زمین بایستی بیشتر مورد توجه قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Participatory identifying, prioritizing and locating proposed measures for management of Hable-Roud River Basin

نویسندگان [English]

  • Vahedberdi Sheikh 1
  • Arash Zare 2
  • Ehsan Alvandi 3
  • Omid Asadi Nalivan 3
  • Gholamreza Khosravi 4
  • Amir Sadoddin 5
  • Majid Ownegh 6
1 Department of Watershed Management, Range and Watershed Management Faculty, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
3 Graduated Ph.D. of Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
4 Ph.D. Student of Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
5 Associate Professor, Department of Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
6 Professor, Department of Desert Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
چکیده [English]

Natural resources of Iran is critically facing various threats including climate change, droughts, polutions (water, soil and air) and land degradation induced by inappropriate land management and utiliztion as well as unsustainable development practices, particularly in sloping lands and montainous areas. Situation in the Hable-roud basin is the same as whole country and none of aforementioned threatening phenomena is an except in this basin. In every location of the basin one or the other form of these degradation phenomena can come into view. Therefore, to overcome these issues, reduce the pressures and improve the system’s state, developing various management options seems inevitable. In this research, after developing of a preliminary list of proposed management options for the Goursefid sub-watershed of Hable-roud river basin through local communities and experts elicitation, selection and prioritization of the options were modeled using participatory approach and application of multi-criteria decision making methods within the mDSS software. Ultimately, suitable locations for impelementation of the selected options were identified and positioned across the study area with participation of representatives of local communities and experts. The results indicated that the main category of “land management and planning” options are prefered one using all group decision making methods. Moreover, “development of integrated watershed/water resources management plan”, “development of landuse plan at different scales” and “identfication and training of new job opportunities and alternative livelihoods” actions are ranked first to third, respectively. Therefore, to better management of watersheds, more attentions should be directed to the land management and planning options.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Integrated Watershed Management
  • DPSIR approach
  • mDSS software
  • Multiple-criteria decision-making

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 30 مهر 1398
  • تاریخ دریافت: 09 اسفند 1397
  • تاریخ بازنگری: 25 اسفند 1397
  • تاریخ پذیرش: 28 خرداد 1398