تلفیق تکنیک GIS و RS و مدل های منطق فازی در مکان‌یابی مناطق مناسب پخش‌سیلاب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

2 استادیار گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز

3 استادیار مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی سبزوار

4 کارشناس ارشد مهندسی آب، سازمان اتکا، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح

چکیده

کنترل و ذخیره­سازی سیلاب‌ها از جمله فاکتورهای بسیار مهم در جلوگیری از روند بیابان‌زایی به‌خصوص در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور می­باشد. هدف از انجام این تحقیق شناسایی مناطق مناسب پخش‌سیلاب با استفاده از شبکۀ استنتاج فازی و تکنیک‌های سنجش از دور و GIS می­باشد. در این تحقیق حوزه آبریز داورزن به‌عنوان یکی از سیل­خیزترین حوضه‌­های شمال شرق کشور از جهت موقعیت استراتژیک و قرارگیری اراضی کشاورزی سازمان اتکا انتخاب گردید. نقشه­های موضوعی مختلف شیب، نفوذپذیری، پتانسیل تولید آلایندگی سازندها، حجم رواناب، عمق آبرفت با مقیاس 1:50000 به‌عنوان ورودی جهت آنالیز در بسته نرم­ افزاری ArcGIS 9.3 انتخاب شدند. نقشه کاربری اراضی نیز پس از انجام مطالعات میدانی و تعیین نقاط تعلیمی با استفاده از تصاویر ETM+سال 2002 در نرم‌افزار ENVI4.8 تهیه شد. جهت وزن‌دهی و تلفیق لایه­های اطلاعاتی از روش شاخص همپوشانی، منطق بولین و مدل منطق فازی استفاده گردید. در این تحقیق روش فازی گاما 9/0 و روش شاخص هم‌پوشانی به‌علت دارا بودن بیشترین میزان هم‌پوشانی با عرصه­های کنترل (به‌ترتیب 5 و 4 درصد) به ‌عنوان بهترین روش انتخاب گردیدند. بررسی نقشه­ها حکایت از نامناسب بودن مخروط‌افکنه بالادست اراضی کشاورزی سازمان اتکا داشت. چراکه به‌دلیل وجود سازند حساس به فرسایش در خروجی حوضه رسوبات مارنی در مخروط‌افکنه پایین دست انباشته گردیده و این منطقه را از نظر اجرای عملیات پخش‌سیلاب ناممکن ساخته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identification of suitable sites for flood spreading by integrating fuzzy logic and GIS & RS techniques

نویسندگان [English]

  • Esmaeel Dodangeh 1
  • Mohammad Taghi Sattari 2
  • Abolghasem Dadresi Sabzevar 3
  • Mohammad Bagher Nateghi 4
1 Ph.D. Graduate of Watershed Science and Engineering, Faculty of Natural Resources, Sari Agricultural and Natural Resources University
2 Assis. Prof., of Water Engineering, Faculty of Agriculture, University of Tabriz
3 Assis. Prof., of Sabzevar Research Centre of Agriculture and Natural Resources
4 M.Sc., in Water Resources Engineering, Etka, Iran Ministry Defense Armed Forces Support
چکیده [English]

Flood control and storage are the main factors in combating desertification especially in arid and semi arid regions. This study aims at recognizing suitable sites for flood spreading by coupling fuzzy inference systems and RS & GIS techniques. In this resarch, Davarzan watershed selected as a one of the most flood prone area in northeastern Iran because of its strategic location in upstream of Etka agricultural regions. Various thematic maps of the study area including slope map, surface infiltration, pollution generating potential of each formation type, runoff volume and aquifer depth on 1:50000 scales were selected as inputs and analyzed using ARC GIS 9.3 package. Land use map on 2002s ETM+ image after field measurement and identifying training sites in ENVI 4.8 software is also extracted. For weighting and integration of information layers, any techniques such as index overlay, Boolean logic and fuzzy logic model has been used. Results showed that fuzzy gamma 0.9 and index overlay with maximum overlaying surface with the control sites (5 and 4% respectively) are the most appropriate methods. Screening output maps, it is revealed that alluvial fan located in upstream of Etka agricultural regions was unsuitable. It is mainly due to accelerated erodibility of formations PLc and K1l, lying on the outlet section and resulted in aggregated marl sediments on the alluvial fan which made it unsuitable for flood spreading.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Boolean logic
  • Index overlay
  • Fuzzy logic model
  • Davarzan watershed
1-      Alesheikh, A. A., Oskouei, A. K., Atabi, F., and Helali, H. (2005) Providing interoperability for air quality in situs sensors observations using GML technology. International Journal of Environmental Science and Technology, 2(2), pp. 133-140.

2-      An, P., Moon, W. M., and Rencz, A. (1991) Application of fuzzy set theory to integrated mineral exploration. Canadian Journal of Exploration Geophysics, 27(1), pp. 1-11.

3-      Bonham- carter, G. F. (1994) Geographic information systems for geoscientists: Modeling with GIS: Paragon press, Oxford, 398.

4-      Chenini, I., Ben Mammou, A., and El May, M. (2009) Groundwater Recharge Zone Mapping Using GIS-Based Multi-criteria Analysis: A Case Study in Central Tunisia (Maknassy Basin). Water Resources Management, 24, pp. 921-939.

5-      Chopra, R., and Sharma, P. K. (1993) Landform analysis and ground water potential in the Bits Dab area Punjab, India. International journal of Remote Sensing, 14(17), pp. 3221-3229.

6-      Dadrasi Sabzevar, A. and Khosroshahi, M. (2009) Desertification control via identification of suitable areas for flood control by application of conceptual models. Iranian journal of Range and Desert research, 15(2), pp. 241-227).

7-      Ebadinejad, S. A., Yamani, M., Maghsoudi, M., and Shadfar, S. (2007) Evaluation of fuzzy logic operators for determining landslide potential (case study: Shirood watershed). Iran-Watershed Management Science & Engineering, 1(2), pp. 39-44.

8-      Ghayoumian, J., Ghermezcheshme, B., Feiznia, S., and Noroozi, A. A. (2005) Integrating GIS and DSS for identification of suitable areas for artificial recharge, case study Meimeh Basin,Isfahan, Iran. Environment Geology, 47(4), pp. 493-500.

9-      Ghayoumian, J., Saravi, M. M., Feiznia, S., Nouri, B., and Malekian, A. (2007) Application of GIS techniques to determine areas most suitable for artificial groundwater recharge in a coastal aquifer in southern Iran. Journal of Asian Earth Sciences, 30, pp. 364-374.

10-  Krishnamurthy, J., Kkumar, N. V., Jayaraman, V., and Manivel, M. (1996) An approach to demarcate ground water potential zones through remote sensing and geographic information systems. International journal of Remote Sensing, 17(10), pp. 1867-1884.

11-  Marino, M. A. (1975) Artificial groundwater recharge II. Rectangular recharging area. Journal of Hydrology, 26, pp. 29-37.

12-  Marofi, S., Mahmoudi, M., Soleymani, S., and Jafari, B. (2011) Assessment of Flood Spreading Sites Using Index of Overlay Maps, Boolean and Fuzzy Logic Operators in GIS Media (Case Study: Poshtkoh Basin). Journal of Water and Soil Science, 21(4), pp. 1-16.

13-  Mehrvarz, K., and Kalantari Oskouei, A. (2007) Investigation of quaternary deposits suitable for floodwater spreading. Paper presented at the Proceedings of the international congress of river basin management, Antalya, Turkey.

14-  Murray, J., Ogden, A. T., and McDaniel, P. A. (2003) Development of a GIS database for ground-water recharge assessment of the Palo use. Soil Science, 168(11), pp. 759-768.

15-  Ramezani Mehrian, M., Malekmohammadi, B., Jafari, H. R., and Rafii, Y. (2011) Site Selection of the Artificial Groundwater Recharge Using Multiple Criteria Decision Making and Geographic Information System (Case Study: Hormozgan Province, Shemil Ashkara Plain). Iran-Watershed Management Science & Engineering, 5(14), pp. 1-10.

16-  Saraf, A. K., and Choudhury, P. R. (1998) Integrated remote sensing and GIS for ground water exploration and identification recharge sites. International journal of Remote Sensing, 19(10), pp. 1825-1841.

17-  Sargaonkar, A., Rathi, B., and Baile, A. (2010) Identifying potential sites for artificial groundwater recharge in sub-watershed of River Kanhan, India. Environmental Earth Sciences, pp. 1-10.

18-  Sreedhar Ganapuram, G. T., Vijaya Kumar, I. V., and Murali Krishna, M. (2009) Mapping of ground water potential zone in the Musi basin using remote sensing data and GIS Advances in Engineering Software, 40, pp. 518-506.

19-  Zadeh, L. A. (1965). Fuzzy sets. Information Control, 8, pp. 353-338.

20-  Zehtabian, G. R., Alavipanah, S. K., and Hamedpanah, R. (2001) Determination of an appropriate area for flood water spreading by remote sensing data and GIS. Paper presented at the Proceedings of the International conference on new technology for a new, Seoul, Korea.

  1. 21-  Ziaei, H. (2006) Principals of Watershed Engineering. Mashhad: Astane Ghodse Razavi.