تعیین مناسب‏ترین راهکار مدیریتی جهت تعادل‏بخشی آبخوان دشت ابرکوه با کاربرد تحلیل سلسله مراتبی( AHP)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجویی کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویر شناسی، دانشگاه یزد

2 دانشگاه یزد-دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی-گروه مرتع و آبخیزداری

3 استادیار دانشگاه پیام نور

چکیده

طی چند دهه اخیر منابع آب‏ زیرزمینی در بسیاری از نقاط جهان، به‎خصوص مناطق خشک و نیمه‏خشک با افت شدید روبه‏رو شده است. در چنین شرایطی، تعیین مهم‏ترین مشکلات و بهترین راهکارهای مدیریتی جهت حفظ این ذخایر حائز اهمیت می‏باشد. هدف این پژوهش، شناخت دلایل مؤثر در عدم تعادل آبخوان دشت ابرکوه استان یزد می‎باشد. معیارها و زیرمعیارهای مشکلات منابع آب زیرزمینی و راهکارهای مدیریتی آبخوان به روش سلسله مراتب طراحی و ارزش وزنی آن‏ها در محیط نرم‏افزار اکسپرت چویس تعیین شد. نتایج نشان داد که عامل کشاورزی با وزن نسبی 00/76 درصد درمقایسه با صنعت، شرب و بهداشت در ایجاد عدم تعادل‏بخشی آبخوان مؤثر است. مهم‏ترین مشکلات حاصل از این بخش به‏صورت پمپاژ فراتر از مجاز (6/22درصد)، رقابت در بهره‏برداری آب کشاورزی (10/20درصد)، سیستم آبیاری (50/14درصد)، الگوی کشت (50/12درصد)، سطح زیرکشت (20/8درصد)، حفر چاه‏های غیرمجاز (00/6درصد) و توسعه صنایع پرآبخواه (50/4درصد) الویت‏بندی شدند. همچنین با توجه به شناخت مهم‏ترین مشکلات، راهکارهای مدیریتی در جهت کنترل بحران، به‏صورت مدیریت مصرف آب، اصلاح سیستم آبیاری و الگوی کشت شناسایی و امتیازدهی شدند. در راستای دست‏یابی به این راهکارها، زیرمعیارهای مدیریتی شامل، نصب کنتورهای حجمی، مقابله با پمپاژ غیر مجاز، جداسازی آب شرب و بهداشت، توسعه صنایع کم آبخواه توصیه می‌شوند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Determining of the most appropriate management strategy to balancinge the aquifer of Abarkuh Plain using the application of Analytic Hierarchy Process (AHP)

نویسندگان [English]

  • Sanaz pourfallah 1
  • mohammadreza ekhtesasi 2
  • hossein malekinezhad 2
  • fatemeh barzegari 3
1 Master of Science in Watershed, Faculty of Natural Resources and Kavidology, Yazd University
2 Yazd University, Faculty of Natural Resources and Desertification, Department of Range and Watershed Management
3 Assistant Professor of Payame Noor University
چکیده [English]

In recent decades groundwater resources have fallen sharply in arid and semi-arid areas. In such a situation determining the most important problems and the best management solutions is important. The purpose of this research is to identify the causes of the imbalance of groundwater aquifers in Abarkuh plain in Yazd province. Criteria and sub-criteria problems groundwater resources and aquifer hierarchical design content management solutions and the weighted value of using in Expert Choice software were set. The results of this study showed that the factor of agriculture with a relative weight of 76/00% compared to industry and drinking and sanitation is effective in creating the aquifer imbalance. The most important problems in this sector were pumping beyond the permissible (22.50%), competition in agricultural water utilization (20.10%), irrigation system (14.50%), cultivation pattern (12.50 Percent), cultivated land (8.20 %), irrigation wells (6/00%), and development of high industry (4.50%). Also considering the most important problems, suitable management solutions for crisis management, water management irrigation system reform, and cultivation pattern correction, were identified and rated. In order to achieve these solutions, management sub-criteria, including installation of volumetric meters, counteracting unauthorized pumping, separating drinking water and sanitation, developing low-water industries, were suggested

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Abarkuh plain
  • Groundwater resources management
  • Multi-criteria decision making
  • Prioritization
  • Risk Management

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 30 مهر 1398
  • تاریخ دریافت: 26 مرداد 1397
  • تاریخ بازنگری: 03 بهمن 1397
  • تاریخ پذیرش: 21 اسفند 1397